در روز دوشنبه ۱۵ دی ۱۴۰۴، دلار در بازار آزاد در محدوده حدود ۱۳۷ تا ۱۳۸ هزار تومان گزارش شد، در حالی که نرخ فروش دلار در تالار دوم مرکز مبادله ۱۳۲,۵۰۷ تومان اعلام شد. این فاصله چند هزار تومانی، دوباره بحث قدیمی شکاف نرخ ارز رسمی و بازار آزاد را به صدر اخبار برگرداند؛ شکافی که مستقیما بر هزینه واردات، قیمت گذاری کالاها و روند تامین ارز اثر می گذارد.
ماجرا از کجا شروع شد؟ اعداد رسمی و بازار آزاد در ۱۵ دی ۱۴۰۴
براساس نرخ های اعلامی، قیمت فروش هر دلار آمریکا در تالار دوم مرکز مبادله ۱۳۲,۵۰۷ تومان و قیمت خرید آن ۱۳۱,۳۱۴ تومان ثبت شد.
در همین روز، گزارش ها از بازار آزاد نرخ دلار را در محدوده حدود ۱۳۷ هزار تومان عنوان کردند (برای نمونه گزارش خبرآنلاین عدد ۱۳۷,۹۴۰ تومان را ذکر کرده است).
نتیجه ساده این مقایسه این است: شکاف هنوز وجود دارد، اما با بالا آمدن نرخ رسمی در کانال های جدید، فاصله نسبت به دوره هایی که نرخ رسمی بسیار پایین تر بود، کوچک تر شده است.
چرا شکاف نرخ ارز رسمی و بازار آزاد دوباره اهمیت پیدا کرد؟
چون در گزارش های رسمی و رسانه ای، تالار دوم عملا به مرجع اصلی تامین ارز برای بخش بزرگی از کالاها و خدمات تبدیل شده است. در همین چارچوب، خبرگزاری تسنیم گزارش داد که ارز ترجیحی ۲۸۵۰۰ تومانی از این پس فقط برای گندم و دارو پرداخت می شود و سایر کالاها و خدمات با نرخ های مرتبط با تالار دوم تامین ارز می شوند.
این تغییر باعث می شود هر اختلاف بین نرخ تالار دوم و بازار آزاد، برای واردکننده و تولیدکننده به یک متغیر کلیدی تبدیل شود، چون مبنای محاسبات قیمت تمام شده و قراردادها جابه جا می شود.
اثر شکاف بر واردات: هزینه تمام شده، قراردادها و ریسک قیمت گذاری
وقتی واردکننده با دلار تالار دوم تامین ارز می کند، چند چالش خبری و عملی پررنگ می شود:
- افزایش هزینه واردات نسبت به نرخ های ترجیحی گذشته
اگر بخشی از واردات قبلا با نرخ های پایین تر انجام می شد، انتقال مبنا به نرخ های بالاتر به معنای فشار مستقیم بر قیمت تمام شده است. - ابهام در قیمت گذاری کالاها در بازار داخلی
وقتی بازار آزاد بالاتر است اما مبنای رسمی هم به آن نزدیک شده، فعال اقتصادی بین دو نرخ تصمیم می گیرد: قیمت را با نرخ رسمی ببندد یا با نرخ بازار آزاد پوشش ریسک بدهد. این همان نقطه ای است که شکاف نرخ ارز رسمی و بازار آزاد به خبر روز کسب و کارها تبدیل می شود. - اثر دومینو در زنجیره تامین و مواد اولیه
افزایش نرخ موثر ارز واردات معمولا سریع تر از بقیه بخش ها به مواد اولیه و کالاهای واسطه ای منتقل می شود و بعد در سطح خرده فروشی خودش را نشان می دهد.
مرکز مبادله ارز و طلا چه نقشی دارد؟
مرکز مبادله ارز و طلا به عنوان یک مرجع رسمی اعلام نرخ و انجام معاملات ارزی معرفی شده و در وب سایت رسمی خود تاکید دارد که با مجوز بانک مرکزی فعالیت می کند.
در روزهای اخیر نیز نرخ های اعلامی تالار اول و تالار دوم در همین مسیر به عنوان مرجع خبری نقل شده اند.
تغییر در راس بانک مرکزی و حساس تر شدن پرونده ارز
در کنار بحث نرخ ها، یک موضوع دیگر هم به این پرونده داغی داده است: تغییر مدیریت بانک مرکزی.
گزارش های رسانه ای به نقل از مهر و بازنشر روزنامه دنیای اقتصاد اشاره کرده اند که محمدرضا فرزین استعفا داده و عبدالناصر همتی جایگزین شده است و رئیس جمهور مسعود پزشکیان درباره این جابه جایی توضیحاتی ارائه کرده است.
این اتفاق باعث شده هر تغییر در شکاف نرخ ارز رسمی و بازار آزاد با حساسیت بیشتری دنبال شود، چون بازار معمولا آن را به سمت و سوی سیاست گذاری جدید هم ربط می دهد.
جمع بندی خبری در ۱۵ دی ۱۴۰۴، اختلاف میان نرخ های رسمی (به ویژه دلار تالار دوم) و نرخ های بازار آزاد دوباره خبرساز شد؛ نه فقط به خاطر عدد اختلاف، بلکه به خاطر اینکه سیاست های جدید، تالار دوم را به مبنای تامین ارز برای بخش بزرگی از اقتصاد نزدیک کرده است. در چنین شرایطی، شکاف نرخ ارز رسمی و بازار آزاد مستقیم تر از قبل به واردات، قیمت گذاری و تصمیم های تجاری منتقل می شود.
منابع اصلی:
دلار تالار اول ۱۲۸ هزار تومان و تالار دوم ۱۳۲ هزار تومان شد (خبرگزاری تسنیم)
یورو و سایر ارزها امروز ۱۴دی / رشد عجیب قیمت دلار در بازار (خبرآنلاین)
مرکز مبادله ارز و طلای ایران(ICE) | آخرین نرخ معاملات (وبسایت رسمی مرکز مبادله)
قیمت دلار امروز در بازار آزاد و متشکل، نرخ صرافی ملی و سامانه… (اقتصاد نیوز)
