در روز دوشنبه ۱۵ دی ۱۴۰۴، دلار در بازار آزاد در محدوده حدود ۱۳۷ تا ۱۳۸ هزار تومان گزارش شد، در حالی که نرخ فروش دلار در تالار دوم مرکز مبادله ۱۳۲,۵۰۷ تومان اعلام شد. این فاصله چند هزار تومانی، دوباره بحث قديمي شکاف نرخ ارز رسمي و بازار آزاد را به صدر اخبار برگرداند؛ شکافي که مستقيما بر هزينه واردات، قيمت گذاري کالاها و روند تامين ارز اثر مي گذارد.
ماجرا از کجا شروع شد؟ اعداد رسمي و بازار آزاد در ۱۵ دي ۱۴۰۴
براساس نرخ هاي اعلامي، قيمت فروش هر دلار آمريکا در تالار دوم مرکز مبادله ۱۳۲,۵۰۷ تومان و قيمت خريد آن ۱۳۱,۳۱۴ تومان ثبت شد.
در همين روز، گزارش ها از بازار آزاد نرخ دلار را در محدوده حدود ۱۳۷ هزار تومان عنوان کردند (براي نمونه گزارش خبرآنلاين عدد ۱۳۷,۹۴۰ تومان را ذکر کرده است).
نتيجه ساده اين مقايسه اين است: شکاف هنوز وجود دارد، اما با بالا آمدن نرخ رسمي در کانال هاي جديد، فاصله نسبت به دوره هايي که نرخ رسمي بسيار پايين تر بود، کوچک تر شده است.
چرا شکاف نرخ ارز رسمي و بازار آزاد دوباره اهميت پيدا کرد؟
چون در گزارش هاي رسمي و رسانه اي، تالار دوم عملا به مرجع اصلي تامين ارز براي بخش بزرگي از کالاها و خدمات تبديل شده است. در همين چارچوب، خبرگزاري تسنيم گزارش داد که ارز ترجيحي ۲۸۵۰۰ توماني از اين پس فقط براي گندم و دارو پرداخت مي شود و ساير کالاها و خدمات با نرخ هاي مرتبط با تالار دوم تامين ارز مي شوند.
اين تغيير باعث مي شود هر اختلاف بين نرخ تالار دوم و بازار آزاد، براي واردکننده و توليدکننده به يک متغير کليدي تبديل شود، چون مبناي محاسبات قيمت تمام شده و قراردادها جابه جا مي شود.
اثر شکاف بر واردات: هزينه تمام شده، قراردادها و ريسک قيمت گذاري
وقتي واردکننده با دلار تالار دوم تامين ارز مي کند، چند چالش خبري و عملي پررنگ مي شود:
- افزايش هزينه واردات نسبت به نرخ هاي ترجيحي گذشته
اگر بخشي از واردات قبلا با نرخ هاي پايين تر انجام مي شد، انتقال مبنا به نرخ هاي بالاتر به معناي فشار مستقيم بر قيمت تمام شده است. - ابهام در قيمت گذاري کالاها در بازار داخلي
وقتي بازار آزاد بالاتر است اما مبناي رسمي هم به آن نزديک شده، فعال اقتصادي بين دو نرخ تصميم مي گيرد: قيمت را با نرخ رسمي ببندد يا با نرخ بازار آزاد پوشش ريسک بدهد. اين همان نقطه اي است که شکاف نرخ ارز رسمي و بازار آزاد به خبر روز کسب و کارها تبديل مي شود. - اثر دومينو در زنجيره تامين و مواد اوليه
افزايش نرخ موثر ارز واردات معمولا سريع تر از بقيه بخش ها به مواد اوليه و کالاهاي واسطه اي منتقل مي شود و بعد در سطح خرده فروشي خودش را نشان مي دهد.
مرکز مبادله ارز و طلا چه نقشي دارد؟
مرکز مبادله ارز و طلا به عنوان يک مرجع رسمي اعلام نرخ و انجام معاملات ارزي معرفي شده و در وب سايت رسمي خود تاکيد دارد که با مجوز بانک مرکزي فعاليت مي کند.
در روزهاي اخير نيز نرخ هاي اعلامي تالار اول و تالار دوم در همين مسير به عنوان مرجع خبري نقل شده اند.
تغيير در راس بانک مرکزي و حساس تر شدن پرونده ارز
در کنار بحث نرخ ها، يک موضوع ديگر هم به اين پرونده داغي داده است: تغيير مديريت بانک مرکزي.
گزارش هاي رسانه اي به نقل از مهر و بازنشر روزنامه دنيای اقتصاد اشاره کرده اند که محمدرضا فرزين استعفا داده و عبدالناصر همتي جايگزين شده است و رئيس جمهور مسعود پزشکيان درباره اين جابه جايي توضيحاتي ارائه کرده است.
اين اتفاق باعث شده هر تغيير در شکاف نرخ ارز رسمي و بازار آزاد با حساسيت بيشتري دنبال شود، چون بازار معمولا آن را به سمت و سوي سياست گذاري جديد هم ربط مي دهد.
جمع بندي خبري در ۱۵ دي ۱۴۰۴، اختلاف ميان نرخ هاي رسمي (به ويژه دلار تالار دوم) و نرخ هاي بازار آزاد دوباره خبرساز شد؛ نه فقط به خاطر عدد اختلاف، بلکه به خاطر اينکه سياست هاي جديد، تالار دوم را به مبناي تامين ارز براي بخش بزرگي از اقتصاد نزديک کرده است. در چنين شرايطي، شکاف نرخ ارز رسمي و بازار آزاد مستقيم تر از قبل به واردات، قيمت گذاري و تصميم هاي تجاري منتقل مي شود.
منابع اصلی:
دلار تالار اول 128 هزار تومان و تالار دوم 132 هزار تومان شد (خبرگزاري تسنيم)
يورو و ساير ارزها امروز ۱۴دي / رشد عجيب قيمت دلار در بازار (خبرآنلاين)
مرکز مبادله ارز و طلاي ايران(ICE) | آخرين نرخ معاملات (وبسايت رسمي مرکز مبادله)
قيمت دلار امروز در بازار آزاد و متشکل، نرخ صرافي ملي و سامانه… (اقتصاد نيوز)
